Lịch chăm sóc cây cảnh 12 tháng theo thời tiết miền Bắc

Vì sao phải chăm cây theo lịch

Người chơi cây lâu năm ở miền Bắc đều hiểu: cùng một cây, cùng một việc, làm đúng tháng thì cây khỏe, làm sai tháng thì cây suy. Thay chậu giữa tháng Chạp rét đậm, rễ mới không ra kịp. Bón đạm đậm giữa mùa mưa bão, cây vống cành, dễ gãy đổ.

Khí hậu miền Bắc có bốn giai đoạn cần nhớ:

• Tháng 12 – tháng 2: gió mùa đông bắc, có đợt rét đậm, rét hại. Cây nhiệt đới gần như ngừng lớn.
• Tháng 2 – tháng 4: nồm ẩm, mưa phùn, ít nắng. Nấm bệnh và rêu phát mạnh.
• Tháng 5 – tháng 9: nắng nóng, có ngày trên 35°C; mưa giông, bão tập trung tháng 7 – 9.
• Tháng 10 – tháng 11: trời hanh, khô, nắng dịu. Cây tích lũy dinh dưỡng trước mùa đông.

Lịch dưới đây là khung chung. Mỗi loài có đặc thù riêng (mai vàng, hoa giấy ưa nóng; tùng, linh sam chịu rét khá hơn). Khi có bài riêng cho loài, hãy ưu tiên bài đó.

Điều kiện chung cây chậu cần

• Ánh sáng: phần lớn cây cảnh bonsai cần ít nhất nửa ngày nắng trực tiếp. Đặt trong nhà lâu ngày, cây vống, lá to, mất dáng.
• Giá thể: tơi, thoát nước nhanh nhưng vẫn giữ ẩm. Đất ruộng nguyên chất dễ đóng bánh, úng rễ.
• Nước: tưới khi mặt giá thể se khô, tưới đẫm cho nước chảy ra lỗ thoát.
• Phân: ít mà đều, bón khi cây đang ra lộc khỏe. Không bón cho cây đang suy hay vừa thay chậu.
• Nhiệt độ: cây nhiệt đới bắt đầu chậm lớn khi trời dưới khoảng 15°C; khi rét hại cần che chắn.

Việc cần làm theo từng tháng

Tháng 1 – tháng 2 (rét đậm, giáp Tết)

• Che gió bấc cho cây ưa nóng (mai vàng, hoa giấy, sanh non). Kê chậu khỏi nền đất lạnh.
• Tưới ít, tưới vào buổi trưa nắng ấm. Không để nước đọng qua đêm.
• Ngừng bón phân đạm. Cây chơi Tết chỉ chăm giữ hoa, không ép thêm.
• Sau Tết, chuyển cây chơi trong nhà ra chỗ sáng dần, không đưa thẳng ra nắng gắt.

Tháng 3 – tháng 4 (nồm ẩm, cây bật lộc)

• Đây là thời điểm vàng để thay chậu, cắt rễ với đa số cây, khi trời ấm dần và cây chuẩn bị ra lộc.
• Bắt đầu bón phân loãng khi lộc non đã ra đều.
• Nồm ẩm kéo dài: kê cao chậu, tỉa bớt cành rậm cho thoáng, theo dõi nấm lá, rêu xanh trên thân.
• Chuẩn bị giâm, chiết cành khi trời ấm ổn định.

Tháng 5 – tháng 6 (nắng lên, cây lớn mạnh)

• Cây sinh trưởng mạnh nhất năm: cắt tỉa duy trì, ngắt đọt, uốn dây cho cành non.
• Tưới đều, ngày nắng có thể phải tưới sáng sớm và chiều mát.
• Kiểm tra dây uốn thường xuyên, cây lớn nhanh dễ bị dây ăn vào vỏ.

Tháng 7 – tháng 9 (nắng gắt, mưa bão)

• Che bớt nắng trưa cho cây chậu nhỏ, cây mới thay chậu.
• Trước bão: buộc cố định cây, hạ cây cao xuống đất, dọn vật dễ bay.
• Mưa nhiều liên tục: kiểm tra lỗ thoát nước, không để chậu đọng nước.
• Bón phân nhẹ tay, tránh bón đạm nhiều khiến cành vống, mềm.

Tháng 10 – tháng 11 (hanh khô, cây tích lũy)

• Bón phân có kali, lân để cây cứng cành, chắc mô trước mùa đông (theo hướng dẫn trên bao bì).
• Trời hanh khô: tưới đều, có thể phun ẩm nhẹ lên lá buổi sáng.
• Tháo dây uốn đã đủ thời gian. Hạn chế cắt tỉa nặng.
• Với cây chơi Tết (mai, đào, hoa giấy...), đây là giai đoạn canh hoa theo bài riêng của từng loài.

Tháng 12 (vào đông)

• Hoàn thiện che chắn: lưới, nilon chắn gió hướng bắc, không trùm kín cả ngày.
• Giảm tưới. Ngừng thay chậu, cắt rễ.
• Vệ sinh vườn: nhặt lá rụng, cắt cành khô để giảm nguồn sâu bệnh qua đông.

Sai lầm thường gặp

• Thay chậu giữa mùa rét: rễ không phục hồi kịp, cây đứng hoặc chết dần. Hãy đợi sang tháng 3.
• Bón phân cho cây đang suy: rễ yếu không hấp thụ được, phân còn làm rễ hỏng thêm. Cứu rễ trước, bón sau.
• Tưới theo thói quen, không theo đất: mùa nồm tưới như mùa hè là cách nhanh nhất làm thối rễ.

Sâu bệnh theo mùa cần để ý

• Mùa nồm: nấm lá, phấn trắng, rêu, ốc sên. Xử lý trước bằng cách làm thoáng vườn, cắt lá bệnh.
• Mùa nóng: nhện đỏ, rệp, bọ trĩ phát mạnh khi khô nóng. Có thể rửa lá bằng vòi nước mạnh, dùng chế phẩm sinh học.
• Mùa mưa: thối rễ, nấm hồng trên cành. Giữ giá thể thoát nước là biện pháp quan trọng nhất.

Khi phải dùng thuốc bảo vệ thực vật, chọn thuốc đăng ký cho đối tượng sâu bệnh đó, đọc kỹ nhãn về liều lượng và thời gian cách ly. Nếu chưa chắc, hỏi cán bộ khuyến nông hoặc bảo vệ thực vật địa phương.

Mẹo từ kinh nghiệm

• Treo một quyển lịch hoặc sổ ghi chép ở vườn: ghi ngày thay chậu, bón phân, phun thuốc cho từng cây. Sau một hai năm, bạn sẽ có lịch riêng hợp với vườn mình.
• Theo dõi bản tin dự báo không khí lạnh và bão để chuẩn bị trước một hai ngày, đừng đợi gió về mới che.
• Cây khỏe nhất là cây ít bị "can thiệp" sai lúc. Không chắc thì cứ để cây yên, quan sát thêm vài ngày.