Vạn tuế: đặc điểm sinh trưởng và cách chọn cây

Vài nét về vạn tuế

Vạn tuế có tên khoa học Cycas revoluta, thuộc họ Tuế (Cycadaceae), nhóm cây hạt trần rất cổ. Cây có nguồn gốc vùng nam Nhật Bản, được trồng làm cảnh rộng rãi ở nhiều nước, trong đó có Việt Nam.

Đặc điểm nổi bật:

• Thân hình trụ, phủ vảy là gốc của các cuống lá cũ. Thân lớn rất chậm.
• Lá kép lông chim, xếp thành vòng ở đỉnh thân, lá chét cứng, mép cuộn xuống, đầu nhọn.
• Ra lá theo đợt: mỗi năm thường một đợt (có khi hai đợt) lá mới mọc đồng loạt từ đỉnh.
• Cây đơn tính khác gốc: có cây đực, cây cái.
• Chịu hạn tốt, sợ úng; chịu rét khá hơn nhiều cây cảnh nhiệt đới.

Các bộ phận của vạn tuế, đặc biệt là hạt, có chứa chất độc. Cần để xa tầm với của trẻ nhỏ và vật nuôi.

Điều kiện vạn tuế cần

• Ánh sáng: ưa nắng, chịu được nửa bóng. Thiếu sáng, lá mọc dài, mảnh, rũ.
• Giá thể: thoát nước rất tốt, nhiều cát, sỏi, ít đất thịt.
• Nước: tưới thưa, để giá thể khô bớt giữa các lần tưới.
• Phân: ít, cân đối, chú ý vi lượng (magie, mangan).
• Nhiệt độ: chịu được rét miền Bắc tốt hơn nhiều cây khác, nhưng lá non đang ra gặp rét hoặc sương muối có thể bị hỏng.

Cách chọn cây vạn tuế

1. Nhìn thân: thân chắc, cứng, không mềm, không có vết thối ở gốc. Ấn nhẹ phần đỉnh thân, không được mềm nhũn.
2. Nhìn lá: lá xanh đậm, đều, không vàng loang. Lật mặt dưới lá kiểm tra có vảy trắng (rệp vảy) không.
3. Nhìn dáng: cây một thân thẳng, cân đối, hoặc cây nhiều thân (nhiều đầu) bố cục đẹp.
4. Nhìn đỉnh thân: có lớp lông tơ nâu, là nơi ra lá mới. Đỉnh bị thối hoặc tổn thương là rủi ro lớn.
5. Hỏi về bầu rễ: cây mới bứng từ đất cần thời gian phục hồi; cây đã trồng chậu ổn định an toàn hơn.

Thời điểm mua và trồng ở miền Bắc

• Tháng 3 – 5: trời ấm, cây chuẩn bị hoặc đang ra lá, ra rễ tốt.
• Tháng 9 – 10: làm được, nhưng cây cần ổn định rễ trước mùa rét.
• Tránh giữa mùa mưa dầm và giữa mùa rét đậm.

Sai lầm thường gặp

• Chọn cây lá xanh mướt nhưng đỉnh thân mềm: cây có thể đã bị thối ngọn.
• Trồng vào đất ruộng, chậu bí: vạn tuế rất sợ úng, gốc thối là khó cứu.
• Đặt cây trong nhà tối lâu ngày: lá ra dài, mảnh, mất dáng.

Sâu bệnh cần để ý

• Rệp vảy (vảy trắng bám dày mặt lá, cuống lá): đối tượng nguy hiểm nhất.
• Thối gốc, thối ngọn khi úng nước hoặc nước đọng ở đỉnh thân.

Mẹo từ kinh nghiệm

• Vạn tuế lớn rất chậm: một cây thân to là kết quả của rất nhiều năm, nên giá trị cao. Đừng mua vội cây giá rẻ bất thường mà không kiểm tra kỹ đỉnh và gốc.
• Đeo găng tay dày khi chăm, lá chét đầu nhọn có thể đâm vào tay.
• Cây đặt hai bên cổng, lối đi là cách bài trí truyền thống, đẹp và hợp nắng.