Cây duối: đặc điểm và giá trị chơi bonsai

Vài nét về cây duối

Duối có tên khoa học Streblus asper, thuộc họ Dâu tằm (Moraceae). Cây phân bố ở vùng nhiệt đới, cận nhiệt đới châu Á; ở Việt Nam mọc hoang và được trồng làm hàng rào ở nhiều vùng nông thôn, nhất là đồng bằng Bắc Bộ.

• Lá nhỏ đến trung bình, mặt lá rất nhám, ráp như giấy nhám (ngày trước người ta dùng lá duối đánh bóng đồ gỗ).
• Thân, cành có nhựa mủ trắng; gỗ dai, cứng, sống lâu.
• Vỏ già xù xì, nhiều u bướu, thân dễ có những hốc, lũa tự nhiên.
• Cây đơn tính: có cây đực, cây cái; cây cái cho quả nhỏ màu vàng khi chín, chim rất thích.
• Sức sống mạnh: chịu cắt tỉa, chịu hạn, chịu ẩm, chịu rét miền Bắc khá tốt.

Vì sao duối được ưa làm bonsai

• Gốc, thân già cỗi nhanh chóng tạo cảm giác "cổ thụ".
• Chịu cắt tỉa, ra nhiều chồi, tán dày.
• Gỗ cứng, dai: giữ lũa, hốc bền.
• Khí hậu phù hợp: là cây bản địa, ít "khó tính" với thời tiết miền Bắc hơn nhiều cây nhập.
• Gắn với ký ức làng quê – hàng rào duối, bóng duối đầu ngõ.

Điều kiện cần

• Ánh sáng: ưa sáng, nắng đầy đủ giúp lá nhỏ, mắt ngắn.
• Giá thể: thoát nước, có dinh dưỡng.
• Nước: ẩm đều mùa ấm, giảm mùa đông.
• Phân: đều trong mùa sinh trưởng.
• Nhiệt độ: chịu nóng, chịu rét khá; rét đậm cây chậm lớn, có thể rụng bớt lá.

Sai lầm thường gặp

• Để chỗ thiếu nắng: lá to, mắt dài, tán thưa.
• Bỏ qua tưới khi cây đã quen "dễ tính": chậu nhỏ vẫn có thể khô kiệt mùa hè.
• Cắt tỉa mạnh vào mùa rét: cây chậm hồi.

Sâu bệnh hay gặp

• Sâu ăn lá, sâu cuốn lá.
• Rệp sáp, nhện đỏ.
• Nấm khi tán quá rậm, ẩm.

Phân biệt duối với các cây dễ nhầm

Trên thị trường, phôi duối đôi khi bị nhầm với một số cây họ Dâu tằm hoặc cây bụi lá nhỏ khác. Đặc điểm dễ nhận ra nhất là mặt lá rất nhám ở cả hai mặt, sờ vào như giấy ráp; cành bẻ ra có nhựa mủ trắng; vỏ thân già màu xám, sần. Khi mua phôi chưa có lá, hãy hỏi kỹ nguồn gốc và quan sát chồi non mọc ra sau đó.

Mẹo từ kinh nghiệm

• Mặt lá duối nhám nên bụi bám nhiều; phun rửa lá định kỳ giúp cây sạch, quang hợp tốt.
• Nhựa mủ duối có thể gây kích ứng da với một số người; đeo găng khi cắt tỉa nhiều.
• Ngắm hàng rào duối già ở làng quê để học cách cây tự tạo dáng qua thời gian – đó là "mẫu" tự nhiên rất quý.