Cây sanh: đặc điểm, cách chọn cây phôi tốt

Đặc điểm sinh học

Sanh thường được xác định là Ficus microcarpa (họ Dâu tằm – Moraceae). Một số tài liệu và người chơi dùng tên sanh, si, gừa lẫn nhau; ở đây ta nói tới dòng cây lá nhỏ, dày, bóng mà người chơi miền Bắc gọi là sanh.

• Nguồn gốc: vùng nhiệt đới, cận nhiệt đới châu Á; ở Việt Nam mọc tự nhiên và được trồng làm cảnh từ lâu.
• Sinh trưởng: nhanh trong mùa ấm, chậm lại rõ khi trời rét. Cây có nhựa mủ trắng, ra rễ phụ (rễ khí sinh) khi gặp không khí ẩm.
• Sức chịu đựng: chịu cắt tỉa rất tốt, chịu ẩm khá, ưa nắng. Chịu rét kém hơn các loài tùng, bách.

Điều kiện nuôi phôi

• Ánh sáng: nắng đầy đủ để cây khỏe, mắt ngắn.
• Giá thể: khi nuôi phôi có thể trồng chậu to hoặc hạ thổ để cây lớn nhanh, giá thể giàu dinh dưỡng nhưng thoát nước.
• Nước, phân: đầy đủ trong mùa sinh trưởng, vì giai đoạn này cần cây to gốc, khỏe rễ.

Cách chọn phôi tốt

1. Nhìn gốc và rễ: gốc to, rễ nổi xòe ra các phía như bàn chân. Tránh cây chỉ có rễ một phía, hoặc rễ quấn quanh gốc.
2. Nhìn độ thuôn thân: thân to dưới, nhỏ dần lên. Cây "ống tre" (to đều từ gốc tới ngọn) khó tạo dáng đẹp.
3. Nhìn vết cắt cũ: vết cắt to đã liền tốt là dấu hiệu cây khỏe. Vết cắt mục, rỗng sâu cần cân nhắc.
4. Nhìn sức sống: lá xanh bóng, chồi non mập. Gõ nhẹ chậu, cây vững trong bầu. Cây vừa bứng, rễ ít, lá héo thì rủi ro cao.
5. Nhìn tiềm năng dáng: tưởng tượng cây sau khi cắt bỏ phần thừa. Một phôi tốt thường có nhiều lựa chọn mặt tiền, nhiều cành để chọn.

Thời điểm mua và xử lý phôi ở miền Bắc

• Mua phôi: tốt nhất cuối đông sang xuân (tháng 2 – 4), khi có thể xử lý ngay lúc cây chuẩn bị bật lộc.
• Cắt tạo hình thô: tháng 3 – 5.
• Tránh mua phôi mới bứng rồi trồng vào giữa mùa rét: cây khó ra rễ.

Sai lầm thường gặp

• Mê thân to, bỏ qua rễ: rễ xấu rất khó sửa; thân to nhưng rễ một phía thì cây luôn "mất chân".
• Mua cây đang có tán đẹp nhưng thân không thuôn: tán làm lại được trong vài năm, thân thì gần như không sửa được.
• Chọn cây vừa bứng đang héo: thời gian cứu cây có khi lâu hơn thời gian nuôi một phôi khỏe.

Sâu bệnh cần kiểm tra khi mua

• Lật lá xem có rệp sáp, rệp vảy, lá xoăn do bọ trĩ không.
• Kiểm tra gốc có vết đục thân, mối không.
• Nhấc nhẹ cây xem bầu rễ có thối, có mùi lạ không.

Mẹo từ kinh nghiệm

• Mang theo ảnh vài cây sanh đẹp bạn thích. Đối chiếu sẽ giúp bạn bình tĩnh hơn khi chọn.
• Phôi giá rẻ nhưng gốc rễ đẹp đáng mua hơn cây đắt đã "làm sẵn" một tán vội.
• Hỏi người bán cây đã được trồng trong chậu bao lâu. Cây đã "thuần chậu" một năm thường an toàn hơn cây mới bứng.