Mẫu đơn: phân biệt mẫu đơn ta (Ixora) và mẫu đơn Trung Quốc (Paeonia)

Hai loại cây cùng tên "mẫu đơn"

Mẫu đơn ta (đơn đỏ, bông trang)

• Thường được xác định là các loài thuộc chi Ixora, phổ biến nhất là Ixora coccinea, họ Cà phê (Rubiaceae).
• Có nguồn gốc vùng nhiệt đới Nam Á; được trồng làm cảnh rất phổ biến ở Việt Nam, miền Nam hay gọi là "bông trang".
• Cây bụi lá xanh bóng, mọc đối.
• Hoa nhỏ, hình ống, bốn cánh, mọc thành chùm tròn ở đầu cành; màu đỏ, cam, hồng, vàng, trắng tùy giống.
• Ra hoa nhiều đợt trong mùa ấm.
• Ưa nắng, ưa đất hơi chua, chịu lạnh kém.
• Hợp trồng chậu, trồng viền, làm hàng rào thấp, làm bonsai (các giống lá nhỏ).

Mẫu đơn Trung Quốc

• Thường là mẫu đơn thân gỗ Paeonia suffruticosa hoặc các giống Paeonia khác, họ Mẫu đơn (Paeoniaceae).
• Có nguồn gốc vùng ôn đới Trung Quốc.
• Hoa rất to, nhiều lớp cánh, màu hồng, đỏ, tím, trắng; được xem là "vua của các loài hoa" trong văn hóa Trung Hoa.
• Rụng lá vào đông, cần mùa đông lạnh để phân hóa mầm hoa.
• Ở Việt Nam chủ yếu được nhập dịp Tết để chơi hoa ngắn ngày.

Bài viết trong chuyên mục này chủ yếu nói về mẫu đơn ta vì đây là cây sống lâu năm, hợp khí hậu Việt Nam. Hai bài cuối dành riêng cho mẫu đơn Trung Quốc chơi Tết.

Cách phân biệt nhanh

• Hoa: mẫu đơn ta hoa nhỏ, nhiều bông chụm thành chùm tròn; mẫu đơn Trung Quốc mỗi bông to, đơn độc, nhiều lớp cánh.
• Lá: mẫu đơn ta lá đơn, nguyên, bóng; mẫu đơn Trung Quốc lá kép, xẻ thùy.
• Mùa hoa: mẫu đơn ta nở nhiều đợt mùa ấm; mẫu đơn Trung Quốc thường được bán khi đã có nụ dịp Tết.

Điều kiện chung của mẫu đơn ta

• Ánh sáng: nắng đầy đủ.
• Giá thể: tơi xốp, thoát nước, hơi chua.
• Nước: ẩm đều mùa ấm.
• Phân: đều, có lân, kali khi ra hoa.
• Nhiệt độ: ưa ấm; mùa đông miền Bắc cần che chắn.

Sai lầm thường gặp

• Chăm mẫu đơn Trung Quốc như mẫu đơn ta (và ngược lại).
• Trồng mẫu đơn ta trong đất kiềm (nhiều vôi, vữa): lá vàng gân xanh.
• Mua mẫu đơn Trung Quốc mong nuôi ra hoa lại dễ dàng ở miền Bắc.

Sâu bệnh hay gặp ở mẫu đơn ta

• Rệp sáp, rệp muội, nhện đỏ.
• Nấm đốm lá.
• Vàng lá do đất kiềm, thiếu vi lượng.

Mẹo từ kinh nghiệm

• Khi mua, hãy hỏi người bán đúng tên khoa học hoặc ít nhất là "mẫu đơn ta" hay "mẫu đơn Trung Quốc" để chăm cho đúng.
• Mẫu đơn ta có nhiều giống lá nhỏ, hoa nhỏ rất hợp bonsai; giống lá to hợp trồng chậu lớn, trồng viền.
• Màu hoa đỏ, cam rực của mẫu đơn ta rất hợp với sân vườn nhiều nắng.