Tạo dáng tán mây, tán tầng cho tùng la hán

Dáng tán tầng (tán mây) là "đặc sản" của tùng la hán ở Việt Nam: thân uốn lượn, các tầng tán tròn như những đám mây. Đây là quá trình nhiều năm, cần kế hoạch rõ ràng.

Tán mây là gì

Tùng la hán (Podocarpus macrophyllus) chịu cắt tỉa tốt, ra nhiều nhánh nhỏ nên rất hợp tạo tán tầng: mỗi cành chính mang một "đám" tán tròn hoặc bầu dục, các tầng cách nhau rõ ràng, nhìn như những đám mây. Thân thường uốn lượn mềm mại, có khi kết hợp với dáng trực, dáng xiêu.

Điều kiện cần

Cây khỏe, nắng đầy đủ.
Cành phân bố đều quanh thân để chọn tầng.
Kiên nhẫn: một cây tán tầng đẹp thường mất nhiều năm.

Các bước tạo dáng

Xác định thân và ngọn: chọn mặt tiền, quyết định đường chuyển động của thân.
Chọn cành làm tầng: cành chính xen kẽ trái – phải – sau, khoảng cách giữa các tầng thưa dần lên ngọn. Thường số tầng lẻ.
Cắt bỏ cành không dùng: cành mọc đối, cành ở vị trí không làm tầng.
Uốn cành chính ngang hoặc hơi chúc, rồi xòe các nhánh nhỏ để tạo mặt tầng.
Nuôi tầng: ngắt đọt đều, tỉa thưa trong tầng, giữ đường viền tròn.
Tạo ngọn: ngọn là tầng nhỏ nhất, tròn, có khi hơi nghiêng về phía trước.

Lịch làm theo mùa miền Bắc

Tháng 2 – 3: cắt cành lớn, chọn tầng.
Tháng 4 – 6: ngắt đọt, nuôi tầng.
Tháng 9 – 11: uốn dây, chỉnh tầng.
Tháng 12 – 1: để cây nghỉ, đánh giá lại dáng.

Sai lầm thường gặp

Quá nhiều tầng, tầng sát nhau: tán thành một khối, mất vẻ "mây".
Các tầng to bằng nhau: thiếu nhịp điệu. Tầng dưới to, tầng trên nhỏ dần.
Xén tầng như hình học cứng nhắc: nhìn giả. Đường viền nên mềm, hơi tự nhiên.

Sâu bệnh liên quan

Tầng dày, bí: rệp sáp, nấm. Tỉa thưa trong tầng định kỳ.
Tầng dưới thiếu sáng: lá vàng, cành khô dần.

Chăm tầng tán qua các năm

Năm đầu: chọn tầng, uốn cành chính, chấp nhận tầng còn thưa.
Năm thứ hai, thứ ba: ngắt đọt đều để tầng dày lên; uốn chỉnh nhánh nhỏ xòe đều.
Những năm sau: chủ yếu duy trì đường viền, tỉa thưa bên trong, thay dây khi cần.

Mỗi năm, tầng sẽ có xu hướng dày và phồng lên. Đừng để tầng chạm vào nhau; khi các tầng bắt đầu dính lại, tỉa mỏng mặt dưới của tầng trên và mặt trên của tầng dưới để giữ khoảng hở.

Mẹo từ kinh nghiệm

Chụp ảnh chính diện, in ra, dùng bút vẽ phác các tầng mong muốn trước khi cắt.
Khoảng trống giữa các tầng quan trọng không kém bản thân tầng tán: đó là chỗ để mắt "thở".
Học từ những cây tùng la hán tán tầng của các nghệ nhân, chú ý cách họ phân chia khoảng cách tầng theo chiều cao cây.