Tạo dáng vạn tuế nhiều thân, vạn tuế bonsai

Đặc điểm cần biết trước khi tạo dáng

Vạn tuế (Cycas revoluta) không phân cành như cây gỗ lá rộng. Thân thường mọc thẳng một đầu, chỉ có thêm đầu mới từ chồi con mọc quanh gốc, dọc thân, hoặc khi đỉnh sinh trưởng bị tổn thương. Vì vậy, tạo dáng vạn tuế khác hẳn tạo dáng sanh, tùng: không uốn dây, không cắt cành, mà chọn và giữ chồi, sắp xếp các thân, và chăm cho lá đẹp.

Điều kiện để tạo dáng

• Cây khỏe, có chồi con khỏe.
• Nắng đủ, giá thể thoát nước.
• Kiên nhẫn: một chồi con thành thân có tầm vóc cần nhiều năm.

Dáng nhiều đầu, nhiều thân

1. Giữ chồi con ở vị trí đẹp quanh gốc: chồi đặt lệch nhau về chiều cao, hướng, tạo bố cục tự nhiên (một thân chính cao, các thân phụ thấp dần).
2. Tách bỏ chồi ở vị trí xấu, chồi quá sát nhau, chồi làm rối bố cục.
3. Ghép cụm: một số người trồng nhiều cây vạn tuế cao thấp khác nhau trong một chậu rộng để tạo cụm. Khi trồng, sắp xếp sao cho các thân không cùng chiều cao, không thẳng hàng.
4. Chăm cho các đầu ra lá đều: các đầu khác nhau có thể ra lá lệch thời gian, cần theo dõi riêng.

Vạn tuế chậu nhỏ kiểu bonsai

1. Chọn cây có thân thấp, gốc to, thân có vảy đẹp, hoặc cây có thân nghiêng tự nhiên.
2. Trồng chậu nông, rộng với giá thể rất thoáng; rễ mập cần sắp xếp khéo.
3. Giữ lá ngắn: nhiều nắng, tưới vừa phải, ít đạm trong đợt ra lá.
4. Tỉa lá già để tán gọn, cân đối với chậu.

Thời điểm theo mùa miền Bắc

• Tháng 3 – 5: tách chồi, sắp xếp lại các thân, trồng cụm, thay chậu.
• Mùa ra lá: tập trung chăm lá đẹp, không di chuyển, không tác động.
• Mùa thu – đông: để cây nghỉ, chỉ cắt lá vàng.

Sai lầm thường gặp

• Giữ tất cả chồi con: bố cục rối, các thân tranh nhau sức.
• Các thân cao bằng nhau, xếp thẳng hàng: nhìn đơn điệu, thiếu tự nhiên.
• Ép cây vào chậu quá nhỏ, giá thể bí: rễ thối.

Sâu bệnh cần để ý

• Cây nhiều đầu, lá dày dễ bị rệp vảy ẩn sâu bên trong; kiểm tra kỹ từng đầu.
• Kẽ giữa các thân là nơi đọng nước, rác: giữ sạch, khô.

Mẹo từ kinh nghiệm

• Một cây vạn tuế nhiều đầu đẹp thường là cây đã có tuổi; giá trị nằm ở thời gian. Đừng vội tạo nhiều đầu bằng cách làm hỏng đỉnh chính.
• Cụm vạn tuế đặt trên nền sỏi trắng hoặc trong chậu đá rộng rất hợp sân vườn hiện đại.
• Chụp ảnh từ trên xuống để thấy bố cục các đầu; nhiều khi nhìn ngang không thấy rõ sự chồng lấn của lá.