Tạo lũa, tạo hóa thạch trên cây duối

Vì sao duối hợp tạo lũa

Duối (Streblus asper) có gỗ cứng, thớ dai, ít bị mục so với nhiều loài lá rộng khác. Phôi duối già nhiều khi đã có sẵn các hốc, phần gỗ chết do va đập, sâu đục. Người chơi tận dụng và phát triển thêm thành lũa (phần gỗ chết bóc vỏ) và hóa thạch (phần thân lớn chỉ còn gỗ trắng, vỏ sống chạy thành dải nuôi tán).

Điều kiện trước khi làm

• Cây khỏe, tán xanh tốt, rễ ổn định trong chậu ít nhất một mùa.
• Xác định đường nhựa: dải vỏ sống phải nối liền từ rễ lên các cành giữ lại. Theo dõi bằng cách quan sát cành nào mọc trên dải vỏ nào.
• Không làm cùng lúc với thay chậu, cắt rễ mạnh.

Thời điểm ở miền Bắc

• Tháng 3 – 6: cây đang sinh trưởng, nhựa chạy mạnh, vỏ dễ bóc, vết thương lành nhanh.
• Làm sạch, chạm khắc lũa: có thể làm vào mùa khô ráo (tháng 9 – 11).
• Tránh mùa rét và giai đoạn mưa dầm kéo dài.

Dụng cụ

• Dao trổ, đục nhỏ, kìm bấm lũa, bàn chải sắt.
• Phấn đánh dấu.
• Keo liền sẹo cho mép vỏ sống.
• Dung dịch bảo quản lũa (người chơi thường dùng dung dịch vôi lưu huỳnh). Đeo găng, kính, làm nơi thoáng; tránh dính vào vỏ sống và đất; dùng theo hướng dẫn nhà sản xuất.

Các bước tạo lũa thân

1. Vẽ phác vùng định lột bằng phấn. Đường viền mềm mại, rộng hẹp không đều như tự nhiên.
2. Rạch viền bằng dao sắc, sâu tới gỗ.
3. Bóc vỏ trong vùng đã vạch. Mùa nhựa chạy, vỏ duối bóc khá dễ.
4. Làm sạch lớp tượng tầng còn bám trên gỗ.
5. Tạo thớ: dùng kìm bấm lũa xé dọc theo thớ gỗ, tạo vân tự nhiên. Tránh cắt ngang thớ.
6. Bôi keo mép vỏ sống để vỏ cuộn mép đẹp, hạn chế khô ngược vào trong.
7. Để gỗ khô, sau đó bôi dung dịch bảo quản.

Tạo hóa thạch (làm nhiều năm)

1. Năm đầu: mở một dải lũa hẹp.
2. Theo dõi phần vỏ sống hai bên; khi mép vỏ đã cuộn, cây vẫn khỏe, năm sau mới mở rộng thêm.
3. Mục tiêu cuối cùng: thân chủ yếu là gỗ trắng, một hai dải vỏ sống uốn lượn nuôi tán.

Sai lầm thường gặp

• Lột quá rộng một lần: cành phía trên chết.
• Đường lũa thẳng, đều như máy: nhìn giả.
• Không bảo quản: lũa bị nấm, mối, mục dần.
• Để dung dịch bảo quản chảy vào vỏ sống: cháy vỏ.

Sâu bệnh liên quan

• Mối, mọt trong gỗ chết ẩm.
• Nấm ở mép vỏ sống.

Mẹo từ kinh nghiệm

• Quan sát những cây duối già ngoài làng: những mảng thân trơ gỗ do thời gian chính là mẫu tự nhiên để học theo.
• Lũa mới làm trắng chói; sau vài mùa nắng mưa, màu dịu lại hài hòa.
• Nên tập trên phôi duối rẻ trước khi động vào cây quý.